Dudak Damak Yarıklıklarında Dil ve Konuşma

Dudak damak yarıklıkları  (DDY) hamileliğin 8-12. haftasında yüz gelişimi tamamlanırken ortaya çıkar. Tek taraflı (unilateral) yarık ya da çift taraflı (bilateral) yarık olması, sadece dudakta yarık olması, hem dudak hem de damakta yarık olması kimi zaman ise çene ve yüz yapısında görülen bozuklukların eşlik etmesi olasılık dahilindedir.

Dudak yarığı doğum öncesi görüntüleme teknikleriyle (ultrason) anlaşılabilmektedir. Hem dudak hem de damak yarığı varsa doğum sırasında doktorlar tarafından teşhis edilir. DDY’de nedenin genetik olduğu düşünülse de çevresel faktörlerin de etkiyi arttırdığı bilinmektedir.

DDY’DE EKİP ÇALIŞMASI ÖNEMLİDİR

Dudak damak yarıklılıklarını rehabilite edilmesinde ekip çalışması önem taşır. Uzmanların birbiri ile iletişim halinde olması sürecin yönetilmesinde ve ailenin bilgilendirilmesinde önemlidir. Bu ekipte bulunması gereken uzmanlar;

  • Plastik Cerrahi Uzmanı
  • Ortodonti Uzmanı
  • Kulak Burun Boğaz Doktoru
  • Dil ve Konuşma Terapisti

DDY KONUŞMAYI NASIL ETKİLER?

DDY tanısı alan bir çocukta yarık tipi konuşmayla ilgili hata örüntülerinde belirleyicidir. Çocukta sadece tek taraflı(unilateral) dudak yarığı varsa ameliyat sonrası konuşma gelişimi normal ya da normale yakındır. Hem dudak hem de damak yarığı olan (unilateral/bilateral komplet yarık) ya da sadece damak yarığı (unilateral sekonder) olan çocukların dil ve konuşma gelişiminde olası gecikme ihtimaline karşı Dil ve Konuşma Terapisti tarafından belli aralıklarla takip edilmesi gereklidir. Damak yarığı olan ancak ameliyatı gerekenden geç yapılmış bir çocuk o dönemde edineceği sesleri üretmekte zorlanabilir. Hava basıncını ağız içinde oluşturmayı öğrenemediği için hipernazal bir konuşma örüntüsü geliştirebilir. (örn: /menim mi memeğim var/ >benim bir bebeğim var) Çocuktaki anlaşılırlık hataları artikülasyon terapisiyle çözümlenebilir.

                                                                     Tek taraflı dudak yarığı ameliyat öncesi ve sonrası                                                                   (ağız içi muayene sonrası damak yarığı olup olmadığı anlaşılabilir)

DİL VE KONUŞMA TERAPİSİNİN DDY TANISI ALAN ÇOCUKLARA ETKİSİ NEDİR?

DDY tanısı almış olan çocuklarda artikülasyon bozukluğu (konuşma seslerini üretememe/hatalı üretme, hava çıkışını organize edememe…vb) varsa terapinin etkisi yüksek olacaktır. Terapist çocuğun dili ve dudaklarını konuşurken nasıl kullanması gerektiğini öğretmede aktif rol alacaktır. Eğer gecikmiş dil ve konuşma eşlik ediyor, çocuk 3 yaşına gelmesine rağmen isteklerini ifade etmekte zorlanıyorsa, terapist bu duruma yönelik bir program uygular.

Dil ve konuşma terapisti velofarengeal yetmezlik (VFY) ya da yapısal yetersizlikten (damakta bulunan fistül, çene ve diş yapısında devam eden bozukluklar …vb) dolayı seansları ameliyat sonrasına erteleyebilir. Doğru gözlem ve değerlendirme ile yapılan ameliyat sonrasında konuşma terapisi etkili olacaktır.

DDY TANISI ALAN HER ÇOCUK DİL VE KONUŞMA TERAPİSİ ALMALI MIDIR?

DDY tanısı alan her çocuğun dil ve konuşma terapisi alması gerekli değildir. Yapılan ameliyatlar sonrasında çocuğun anlaşılırlığı etkilenmemişse ve normal dil gelişimi gösteriyorsa terapiye gerek görülmez. Kimi zaman yapılan ameliyatlar yetersiz kaldığında çocuk telafi edici yöntemleri öğrenemez. Örneğin damak yarığındaki fistül (açıklık miktarı) havanın burundan çıkmasına neden olursa bu noktada terapi yapılması anlamlı olmaz, çünkü yapısal bir bozukluk mevcuttur. Plastik cerrahın müdahalesi sonrası terapilere devam edilmesi anlamlı olacaktır. Ya da çenenin dinlenme pozisyonundaki duruşunda/kapanmasında yapısal bir bozukluk varsa (maloclussion 1,2,3) ortodonti uzmanının müdahalesi sonrasında terapiye devam edilmesi etkililiği arttıracaktır.

DDY tanısı almış ve ameliyatlarını kritik dönemde olmuş bir çocuk risk grubunda olduğu için uzman bir dil ve konuşma terapistinden değerlendirme alması önemlidir. Türkiye’de bulunan dernek bünyesindeki tüm terapistlere www.tdktd.org adresinden ulaşabilirsiniz.

No comments yet.

Yorum Ekleyiniz

Email adresiniz paylaşılmayacaktır.